Do thời tiết thay đổi lúc nắng, lúc mưa, các thương lái phải đối diện với cảnh gạo bị nấm mốc chờ được xuất khẩu.

Gạo xuất nhỏ giọt, ùn tắc kéo dài

Ngày 24/4, tại “trọng điểm” xuất gạo sang Trung Quốc, cửa khẩu phụ Bản Quẩn, km 6 Bản Phiệt (huyện Bảo Thắng, tỉnh Lào Cai), bãi tập kết của Công ty Minh Đức đã đầy ứ ô tô tải chở gạo loại lớn, phủ bạt kín mít.

Tâm sự, lái xe Lê Văn Thịnh cho biết: “Tôi chở gạo từ cảng Hải Phòng lên Lào Cai, đã nằm đợi tám ngày ở đây nhưng vẫn không xuất được hàng. Điện thoại về hỏi chủ hàng ở Hải Phòng, chủ bảo cứ nằm đợi, chứ quay về Hải Phòng thì bỏ gạo đi đâu?”.

Còn lái xe Trần Văn Hưng cũng chia sẻ: “Cơm hàng cháo chợ cả tuần nay, thêm tiền lưu bãi đỗ đến cả triệu bạc mỗi ngày, chưa biết đến khi nào mới bán được gạo”.

Theo Trạm biên phòng Bản Quẩn, khoảng hai tuần nay gạo xuất qua lối mở này cứ teo dần, nhỏ giọt rồi dừng hẳn do các thương lái, doanh nghiệp phía Trung Quốc không nhập hàng.

Điều đáng nói là gạo xuất sang Trung Quốc không cần chứng nhận phẩm cấp, nhãn mác, xuất xứ hàng hóa, chỉ là thỏa thuận mua bán giữa thương nhân hai bên.

Thống kê của Sở Công thương Lào Cai cho biết tại các kho chứa gần biên giới hiện tồn đọng hơn 20.000 tấn gạo, chưa kể số gạo còn nằm trên hàng trăm xe tải loại lớn ở các bãi tập kết hoặc đỗ tạm trên đường. Ước tính số gạo tồn đọng, ùn tắc tại Lào Cai gần 30.000 tấn.

Hiện nay, tỉnh Lào Cai đã chọn được bốn điểm khác là Lũng Pô, Bản Quẩn, Na Lốc và một điểm nữa nhưng phía Trung Quốc không đồng ý. Nếu những lối mở trên được chấp thuận, tỉnh Lào Cai sẽ ra quyết định ngay để mở các điểm thông quan này, tháo gỡ khó khăn cho xuất khẩu gạo và nông sản.

Hàng nghìn tấn gạo bị ùn tắc ở lối mở Bản Quẩn (Lào Cai)

Trước đó không lâu, những ngày đầu tháng 4, tại khu vực cửa khẩu Tân Thanh, có khoảng 700-800 xe chở nông sản, bình quân 20 tấn/xe và chủ yếu là dưa hấu, thanh long tập kết chờ xuất sang Trung Quốc.

Dù thủ tục hải quan chỉ mất 1-2 phút/xe nhưng do khả năng tiếp nhập kho bãi phía Trung Quốc thấp, dẫn đến ùn ứ hàng ở phía Việt Nam.Tại đây, nhiều xe dưa bị phía Trung Quốc chê, chủ hàng phải bán đổ bán tháo cho dân buôn địa phương với giá 10.000 - 20.000 đồng/quả.

Trước đây, tháng 3/2014, cũng tại cửa khẩu Tân Thanh, lần đầu tiên có đến hàng ngàn xe chở dưa hấu, thanh long bị ùn tắc trong nhiều ngày. Lúc đó, xe tải xếp hàng chờ dài đến hơn 70 km trên Quốc lộ 1, từ huyện Hữu Lũng lên tới cửa khẩu Tân Thanh. Vụ ách tắc này gây thiệt hại nặng cho hàng loạt chủ hàng trong nước.

Nói về tình trạng dưa hấu ùn ứ ở cửa khẩu, TS Nguyễn Đỗ Anh Tuấn, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách phát triển nông nghiêp nông thôn, cho rằng phải chính thức hóa quan hệ buôn bán chính ngạch thông qua hợp đồng thương mại chứ tiểu ngạch thì rất khó.

Còn việc ùn tắc nông sản ở cửa khẩu, lý do rất đơn giản là cung - cầu không gặp nhau vì không có người kết nối chuẩn. Nhà nước phải có những hành lang pháp lý để ngăn cản những hành vi xấu của các đối tượng xung quanh (thương lái trong nước, thương lái nước ngoài) gây cản trở hoạt động lành mạnh của các DN. Ngoài ra, phải có cơ chế ưu đãi để thu hút DN vào sản xuất nông nghiệp.